Niesteroidowe leki przeciwzapalne są najczęściej stosowanymi preparatami farmakologicznymi na świecie. Poza działaniem przeciwzapalnym wykazują również działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. Niewątpliwie jednak to łagodzenie bólu przysporzyło im tak dużej popularności.
Mechanizm działania niesteroidowych leków przeciwzapalnych
Działanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) polega na hamowaniu aktywności pewnego enzymu – syntazy prostaglandyny, zwanej również cyklooksygenazą. Prostaglandyny natomiast są tzw. mediatorami reakcji zapalnej. To właśnie one są odpowiedzialne za powstawanie w naszym organizmie zapalenia, występującego pod postacią pięciu objawów, takich jak zaczerwienienie, obrzęk, podwyższenie ciepłoty, czy to miejscowe, czy przebiegające pod postacią gorączki, ból oraz upośledzenie czynności. Enzym cyklooksygenaza występuje w dwóch postaciach, tzw. izoformach: COX-1 oraz COX-2. Poszczególne leki z tej grupy charakteryzują się różnym powinowactwem do tych dwóch form, co jest podstawą ich klasyfikacji. I tak np. ketoprofen działa jako preferencyjny inhibitor COX-1, ibuprofen natomiast w podobny sposób hamuje obie izoformy cyklooksygenazy. Preferencyjne inhibitory COX-2 (tzw. koksyby) stanowią ciekawą podgrupę NLPZ, ponieważ jest ona niemal pozbawiona działania niepożądanego większości leków z tej grupy, jakim jest działanie wrzodotwórcze na układ pokarmowy.
Wskazania do stosowania niesteroidowych leków przeciwzapalnych
- Hamowanie procesów zapalnych:
- reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) i inne choroby reumatyczne,
- choroba zwyrodnieniowa stawów,
- dna moczanowa.
- Zwalczanie bólu, zarówno ostrego, jak i przewlekłego. Najskuteczniejsze w bólu o etiologii zapalnej o słabym i średnim nasileniu:
- bóle głowy, w tym migrena,
- bóle zębów,
- bóle mięśniowe i stawowe,
- bóle pooperacyjne,
- bóle nowotworowe,
- bóle miesiączkowe.
- Zwalczanie gorączki.
Dodatkowe działania niesteroidowych leków przeciwzapalnych
Kwas acetylosalicylowy, czyli popularna aspiryna, w dawkach mniejszych niż przeciwbólowe (75-150 mg/d) stosowany jest przewlekle u pacjentów z podwyższonym ryzykiem sercowo-naczyniowym w profilaktyce i leczeniu choroby niedokrwiennej serca oraz udarów mózgu jako lek przeciwpłytkowy. Oznacza to, że hamując agregację płytek krwi, zapobiega powstaniu zakrzepów w naczyniach krwionośnych. W neonatologii wykorzystuje się działanie m.in. indometacyny do farmakologicznego leczenia wad serca wcześniaków, czyli zamknięcia tzw. przewodu Botalla. Natomiast celekoksyb, będący selektywnym inhibitorem COX-2, jest wykorzystywany u chorych z rodzinną polipowatością jelita grubego w celu zmniejszenia liczby polipów.
Działanie niepożądane niesteroidowych leków przeciwzapalnych
Niestety jak wszystkie leki, również NLPZ nie są pozbawione działań niepożądanych. Do najczęstszych należą:
- zaburzenia żołądkowo-jelitowe (niestrawność), nadżerki oraz owrzodzenia układu pokarmowego, mogące prowadzić do krwawień, a nawet perforacji;
- reakcje skórne (pokrzywka, wysypka, świąd);
- zaburzenia czynności nerek, prowadzące do zatrzymywania sodu, z następczym tworzeniem się obrzęków oraz wzrostem ciśnienia tętniczego krwi;
- zawroty i bóle głowy;
- wzrost poziomu we krwi aminotransferaz wątrobowych;
- zmniejszenie aktywności motorycznej macicy, co zwiększa ryzyko poronienia i może działać toksycznie na płód.
Przeciwwskazania do stosowania niesteroidowych leków przeciwzapalnych
Pacjenci z czynną chorobą wrzodową powinni unikać stosowania NLPZ, a osoby planujące długo zażywać te środki powinny otrzymać od lekarza leki chroniące śluzówkę żołądka. Osoby z zaburzeniami hematologicznymi przed ich zastosowaniem powinny zasięgnąć porady lekarskiej. Kolejnym przeciwwskazaniem jest ciąża. W ciężkim uszkodzeniu wątroby i nerek należy je stosować z wielką ostrożnością. Trzeba również pamiętać, że niesteroidowe leki przeciwzapalne mogą wchodzić w interakcje z innymi środkami farmakologicznymi. Dlatego też pacjenci przyjmujący wiele leków, na różne schorzenia, przed zażyciem nowego leku powinni każdorazowo skonsultować się z lekarzem.
